“TỐNG CỰU NGHINH TÂN” – TÁI HIỆN NGHI LỄ CUNG ĐÌNH XƯA TẠI HOÀNG THÀNH THĂNG LONG

Dưới bầu trời se lạnh của những ngày cuối năm, khi nhịp sống đô thị dường như chậm lại để nhường chỗ cho những xao xuyến hướng về Tết cổ truyền, sáng ngày 10/02/ 2026 (tức ngày 23 tháng Chạp năm Ất Tỵ), tại không gian linh thiêng của Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long. Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội đã long trọng tổ chức trình diễn tái hiện các nghi lễ truyền thống cung đình xưa với chủ đề “Tống cựu nghinh tân”. Sự kiện không chỉ là một hoạt động văn hóa thường niên, mà còn là cuộc trở về đầy xúc cảm với chiều sâu lịch sử, tín ngưỡng và mỹ tục của dân tộc Việt Nam, nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau trong tiếng trống, làn khói trầm và sắc màu lễ phục cổ truyền.

Không gian di sản – điểm tựa linh thiêng của ký ức dân tộc

Hoàng thành Thăng Long, kinh đô của các triều đại Lý – Trần – Lê trải dài suốt gần một thiên niên kỷ, từ lâu đã trở thành biểu tượng của quyền lực quốc gia, của văn hiến và lễ nghi của Việt Nam. Việc lựa chọn nơi đây làm không gian tổ chức chương trình “Tống cựu nghinh tân” mang ý nghĩa đặc biệt: trả lại cho di sản không chỉ hình hài kiến trúc, mà cả hồn cốt lễ nghi cung đình, vốn từng là nhịp điệu thường nhật của kinh đô xưa mỗi độ xuân về.

Ngay từ sáng sớm, khu di sản đã khoác lên mình bầu không khí trang nghiêm mà ấm áp. Những hàng người lặng lẽ thành kính và trang nghiêm, trong tiếng nhạc lễ cổ truyền trầm hùng, tạo nên một không gian vừa linh thiêng, vừa gần gũi, nơi người xem không chỉ “xem” mà còn “cảm” được hồn cốt của dân tộc. Hiện diện tại buổi lễ có các đồng chí Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội, đồng chí Ngô Lê Văn, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, đồng chí Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ngài  Jonathan Baker – Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, các đồng chí lãnh đạo các Ban, Bộ, Viện, ngành Trung ương và thành phố Hà Nội cùng các vị Đại sứ, đại diện cơ quan ngoại giao, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học cùng đông đảo nhân dân và du khách,

Phát biểu tại chương trình, bà Vũ Thu Hà, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, nhấn mạnh: “Hoàng thành Thăng Long, di sản văn hóa thế giới, không chỉ là nơi lưu giữ những dấu ấn vàng son của lịch sử, mà còn là linh hồn của Thủ đô ngàn năm văn hiến. Việc tổ chức phục dựng, tái hiện, trình diễn các nghi lễ truyền thống của cung đình xưa thể hiện quyết tâm của thành phố Hà Nội trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, đồng thời quảng bá hình ảnh thủ đô Văn hiến – Bản sắc và Sáng tạo. Việc tái hiện các nghi lễ truyền thống cung đình tại Hoàng thành Thăng Long trong dịp cuối năm không chỉ góp phần gìn giữ, lan tỏa các giá trị văn hóa – tín ngưỡng đặc sắc của dân tộc, mà còn giúp di sản trở thành không gian văn hóa sống, gắn kết quá khứ với đời sống đương đại của Thủ đô.”

“Tống cựu nghinh tân” – triết lý chuyển giao của trời đất và con người

Trong văn hóa truyền thống phương Đông, đặc biệt là trong tư duy lễ nghi của cung đình Việt Nam, “Tống cựu nghinh tân” không đơn thuần là tiễn năm cũ, đón năm mới. Đó là một triết lý sống: gột rửa điều cũ, hướng tới điều mới; điều hòa âm dương, thuận theo thiên đạo, để con người và xã hội bước sang một chu kỳ vận hành tốt lành hơn. Chính tinh thần ấy được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội tái hiện xuyên suốt chương trình, thông qua chuỗi nghi lễ tiêu biểu từng được thực hành trong cung đình xưa, gắn chặt với đời sống tinh thần của triều đình và muôn dân.

Nghi lễ tiến ngự lịch và ban lịch – biểu tượng của quyền uy và trật tự xã hội

Mở đầu chương trình là nghi lễ tiến ngự lịch lên Hoàng đế và ban lịch cho bá quan, muôn dân, một nghi lễ quan trọng bậc nhất trong đời sống cung đình cuối năm. Trong xã hội quân chủ truyền thống, lịch không chỉ để xem ngày tháng, mà còn là biểu trưng cho quyền lực chính thống của triều đình, cho trật tự vũ trụ được nhà vua – Thiên tử – thay trời quản lý.

Nghi lễ được tái hiện công phu với đầy đủ các yếu tố: đoàn quan viên chỉnh tề lễ phục, nghi trượng trang nghiêm, nghi thức tiến lịch lên hoàng đế theo đúng trình tự cổ lễ. Sau đó là nghi thức ban lịch – hàm ý triều đình ban phát thời gian, ban phát trật tự và sự khởi đầu mới cho toàn xã hội. Trong ánh mắt người dự lễ hôm nay, nghi lễ ấy không còn là biểu hiện của quyền uy phong kiến, mà trở thành lời nhắc nhở sâu sắc về tính kỷ cương, về mối quan hệ hài hòa giữa con người – xã hội – thiên nhiên, điều mà xã hội hiện đại đôi khi vô tình lãng quên.

Nghi lễ cúng ông Công, ông Táo, nét tín ngưỡng dân gian trong không gian cung đình

Tiếp nối chương trình là nghi lễ cúng ông Công, ông Táo và thả cá chép tiễn ông Công, ông Táo về trời, một nghi lễ quen thuộc trong đời sống dân gian, nhưng khi được đặt trong không gian cung đình lại mang sắc thái trang trọng, chuẩn mực và giàu tính biểu trưng. Theo quan niệm dân gian, ông Công, ông Táo là những vị thần cai quản bếp núc, ghi chép việc thiện – ác của con người để tâu lên Ngọc Hoàng. Trong cung đình xưa, nghi lễ này không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, mà còn là dịp để triều đình tự soi xét lại đạo trị quốc, đạo làm vua, làm quan, trước khi bước sang năm mới. Hình ảnh cá chép được thả trong nghi lễ, gợi nhắc triết lý “vật trung hữu linh”, nơi mỗi sinh thể đều mang trong mình một vai trò trong vòng tuần hoàn của vũ trụ. Trong bối cảnh hôm nay, nghi lễ ấy ngoài khát vọng vươn lên còn gửi gắm thông điệp về ứng xử hài hòa với thiên nhiên, bảo vệ môi trường – một giá trị truyền thống đang được tái diễn giải theo tinh thần đương đại.

Dựng cây Nêu – đánh dấu ranh giới thiêng của ngày Tết

Một điểm nhấn giàu tính biểu tượng của chương trình là nghi lễ dựng cây Nêu ngày Tết của cung đình xưa. Cây Nêu, trong quan niệm truyền thống, là dấu mốc thiêng liêng, đánh dấu sự hiện diện của Tết, xua đuổi tà ma, bảo vệ không gian sinh hoạt của con người trong những ngày đầu năm. Khác với cây Nêu dân gian thường dựng trước sân nhà, cây Nêu trong cung đình mang ý nghĩa quốc gia, gắn với sự an yên của xã tắc. Nghi lễ dựng Nêu được tiến hành trang trọng, theo đúng nghi thức cổ, tái hiện sinh động không khí Tết nơi hoàng cung xưa – nơi mỗi động tác, mỗi lời xướng đều hàm chứa tầng nghĩa sâu xa về tín ngưỡng và quyền lực biểu trưng.

Nghi lễ đổi gác – nhịp sống thường nhật của hoàng cung

Khép lại chuỗi tái hiện các nghi lễ là nghi lễ đổi gác của cung đình xưa. Dù không trực tiếp gắn với Tết, nhưng đổi gác lại là một phần không thể thiếu trong đời sống hoàng cung, biểu trưng cho kỷ luật, trật tự và sự liên tục của quyền lực. Trong bối cảnh “Tống cựu nghinh tân”, nghi lễ đổi gác mang thêm một tầng nghĩa: sự chuyển giao, tiếp nối; cái cũ đi qua, cái mới tiếp nhận, nhưng trật tự chung vẫn được giữ vững. Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của Tết cổ truyền Việt Nam: đổi mới nhưng không đứt gãy, kế thừa nhưng không bảo thủ.

Gìn giữ lễ nghi – giữ lấy căn cốt văn hóa dân tộc

Chương trình “Tống cựu nghinh tân” không chỉ là một hoạt động trình diễn phục vụ công chúng, mà còn là nỗ lực nghiêm túc trong việc nghiên cứu, phục dựng và lan tỏa các giá trị văn hóa – tín ngưỡng truyền thống. Thông qua các nghi lễ cung đình xưa, người xem có cơ hội hiểu sâu hơn về cách cha ông nhìn nhận thời gian, vũ trụ, con người và mối quan hệ giữa quyền lực với đạo lý. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ, việc tái hiện những nghi lễ cổ truyền tại Hoàng thành Thăng Long mang ý nghĩa như một lời khẳng định: bản sắc văn hóa không nằm ở sự hoài niệm sáo rỗng, mà ở khả năng làm sống lại những giá trị cốt lõi trong đời sống đương đại. Sáng 23 tháng Chạp, giữa lòng Thăng Long ngàn năm văn hiến, tiếng trống lễ vang lên không chỉ để tiễn năm cũ, mà còn để nhắc nhớ mỗi người về một mạch nguồn bền bỉ – mạch nguồn văn hóa, tín ngưỡng và lễ nghi đã nuôi dưỡng tâm hồn Việt suốt hàng nghìn năm lịch sử.

(Một số hình ảnh “Tống cựu nghinh tân” tại Hoàng thành Thăng Long)

Ban biên tập