NHẬN DIỆN GIÁ TRỊ NỔI BẬT CỦA KHU DI TÍCH CỔ LOA: BƯỚC TIẾN QUAN TRỌNG TRONG XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN HỒ SƠ ĐỀ CỬ DI SẢN THẾ GIỚI UNESCO
Ngày 11/6/2026, tại Khu Di sản Thế giới Hoàng thành Thăng Long, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tổ chức Tọa đàm khoa học với chủ đề “Nhận diện giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa”. Đây là hoạt động chuyên môn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện Báo cáo tóm tắt Khu di tích Cổ Loa, phục vụ quá trình xây dựng hồ sơ trình UNESCO xem xét đưa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới.
Tham dự tọa đàm có các thành viên Thường trực Hội đồng tư vấn khoa học nghiên cứu, bảo tồn Khu di tích Cổ Loa – Thành cổ Hà Nội; đại diện Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; Cục Di sản văn hóa; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội; lãnh đạo địa phương; các cơ quan nghiên cứu, đào tạo cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trong các lĩnh vực lịch sử, khảo cổ học, văn hóa và bảo tồn di sản. Phát biểu tại tọa đàm, các đại biểu đều khẳng định việc nghiên cứu, nhận diện đầy đủ và khách quan các giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa không chỉ có ý nghĩa đối với công tác bảo tồn di sản của Thủ đô Hà Nội mà còn góp phần làm sáng tỏ những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của dân tộc Việt Nam trong tiến trình hình thành và phát triển quốc gia.
Tại tọa đàm, các chuyên gia đã được nghe trình bày dự thảo Báo cáo tóm tắt Khu di tích Cổ Loa. Nội dung báo cáo tập trung phân tích những giá trị tiêu biểu của di tích trên các phương diện lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và văn hóa; đồng thời bước đầu xác định những luận cứ khoa học phục vụ việc xây dựng hồ sơ đề cử di sản thế giới theo các tiêu chí của UNESCO. Trong không khí trao đổi khoa học cởi mở, nghiêm túc và trách nhiệm, các đại biểu đã dành nhiều thời gian thảo luận, đóng góp ý kiến đối với các nội dung trọng tâm của hồ sơ. Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu là việc xác định tên gọi của di sản nhằm phản ánh đầy đủ giá trị lịch sử và tính đặc thù của khu di tích. Bên cạnh đó, các chuyên gia tập trung phân tích, làm rõ những giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa, đồng thời đề xuất các định hướng xây dựng kế hoạch quản lý tổng thể di sản phù hợp với yêu cầu và khuyến nghị của UNESCO. Nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng Cổ Loa là một trong những di tích lịch sử và khảo cổ học có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Đây không chỉ là trung tâm quyền lực chính trị của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên mà còn là minh chứng tiêu biểu cho sự hình thành nhà nước sơ khai ở Việt Nam. Theo các nhà nghiên cứu, Cổ Loa là một trong những đô thị cổ có quy mô lớn và cấu trúc phòng thủ đặc biệt ở khu vực Đông Nam Á thời kỳ tiền – sơ sử. Hệ thống thành lũy gồm nhiều vòng khép kín với quy mô rộng lớn, kết hợp hài hòa giữa địa hình tự nhiên và bàn tay cải tạo của con người, thể hiện trình độ tổ chức xã hội, kỹ thuật xây dựng và tư duy quân sự phát triển của cư dân Việt cổ. Đây là những minh chứng sinh động cho năng lực sáng tạo của cộng đồng cư dân bản địa trong quá trình thích ứng với điều kiện tự nhiên và xây dựng nhà nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng giá trị của Cổ Loa không chỉ dừng lại ở vai trò là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc. Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, vùng đất này tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong đời sống chính trị và quân sự của quốc gia. Đặc biệt, sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, Ngô Quyền đã lựa chọn Cổ Loa làm kinh đô, mở đầu cho thời kỳ độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Sự kiện này càng khẳng định vị thế lịch sử đặc biệt của Cổ Loa trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Bên cạnh những giá trị lịch sử nổi bật, các tầng văn hóa khảo cổ học phong phú tại Cổ Loa cũng được đánh giá là nguồn tư liệu vô cùng quý giá đối với việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam thời kỳ đầu. Trong nhiều thập niên qua, các cuộc khai quật khảo cổ học đã phát hiện hàng vạn hiện vật cùng nhiều dấu tích kiến trúc, cư trú, sản xuất và quân sự có niên đại trải dài qua nhiều thời kỳ lịch sử. Những kết quả nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ quá trình hình thành, phát triển của trung tâm quyền lực chính trị đầu tiên trong lịch sử dân tộc, đồng thời phản ánh sự giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa cư dân bản địa với các khu vực lân cận. Theo đánh giá của các nhà khoa học, hệ thống di tích, di vật và các lớp trầm tích văn hóa được bảo tồn tại Cổ Loa đã tạo nên một quần thể di sản có giá trị đặc biệt về mặt nghiên cứu. Không nhiều địa điểm khảo cổ ở khu vực Đông Nam Á hiện nay còn lưu giữ được những minh chứng phong phú và liên tục về quá trình hình thành nhà nước sơ khai như tại Cổ Loa. Đây được xem là một trong những cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, đối sánh với các di sản cùng loại trên thế giới nhằm làm rõ hơn giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.
Một nội dung đáng chú ý khác được các đại biểu đề cập là việc xây dựng cơ chế quản lý và bảo tồn di sản trong bối cảnh phát triển đô thị hiện nay. Theo đó, hồ sơ đề cử không chỉ cần chứng minh giá trị nổi bật toàn cầu của di sản mà còn phải thể hiện được tính xác thực, tính toàn vẹn và khả năng bảo vệ bền vững trong tương lai. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Các chuyên gia cho rằng việc lập hồ sơ đề cử Cổ Loa trình UNESCO là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, không chỉ nhằm nâng cao vị thế của di sản trên trường quốc tế mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, văn hóa của dân tộc Việt Nam. Quá trình xây dựng hồ sơ cần được thực hiện một cách khoa học, thận trọng, dựa trên các kết quả nghiên cứu mới nhất, đồng thời tiếp thu kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn và quản lý di sản.
Tọa đàm “Nhận diện giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa” đã tạo diễn đàn khoa học quan trọng để các chuyên gia, nhà quản lý và cơ quan chuyên môn cùng trao đổi, thống nhất những vấn đề cốt lõi liên quan đến hồ sơ đề cử di sản thế giới. Những ý kiến đóng góp tại tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng giúp Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tiếp tục hoàn thiện Báo cáo tóm tắt Khu di tích Cổ Loa, từng bước hoàn chỉnh hồ sơ theo yêu cầu của UNESCO. Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và văn hóa, cùng vai trò đặc biệt trong tiến trình hình thành quốc gia dân tộc Việt Nam, Cổ Loa được kỳ vọng sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những di sản tiêu biểu của Việt Nam, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa của nhân loại trong tương lai.
(Một số hình ảnh tại buổi Tọa đàm khoa học nhận diện giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa) 
Ban biên tập
