HOÀNG THÀNH THĂNG LONG VÀ VIỆN NGHIÊN CỨU QUỐC GIA VỀ DI SẢN VĂN HÓA NARA THÚC ĐẨY HỢP TÁC NGHIÊN CỨU, BẢO TỒN DI SẢN

Chiều ngày 19/8/2026, tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội đã có buổi đón tiếp và làm việc với đoàn công tác của Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara (Nhật Bản) do ông Makoto Motonaka, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara, làm Trưởng đoàn. Cuộc gặp là dịp để hai bên trao đổi chuyên môn về nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời mở ra những định hướng hợp tác mới trong lĩnh vực khảo cổ học, bảo tồn di tích kiến trúc và nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên.

Tham dự buổi làm việc, về phía Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội có ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm, cùng đại diện lãnh đạo các phòng, ban chuyên môn và cán bộ nghiên cứu của Trung tâm. Về phía Nhật Bản có ông Makoto Motonaka, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara cùng các chuyên gia, nhà nghiên cứu của Viện. Cuộc làm việc diễn ra trong bối cảnh hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trên nhiều lĩnh vực, trong đó có văn hóa, khoa học và bảo tồn di sản, ngày càng được mở rộng. Đối với lĩnh vực di sản văn hóa, sự tương đồng về bề dày lịch sử, hệ thống di tích đô thị cổ, di sản kiến trúc và truyền thống nghiên cứu khảo cổ học tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan chuyên môn hai nước tăng cường trao đổi kinh nghiệm, phương pháp nghiên cứu và công nghệ bảo tồn.

Hoàng thành Thăng Long – không gian nghiên cứu đa ngành về lịch sử và di sản

Tại buổi làm việc, đại diện Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội đã giới thiệu khái quát về quá trình hình thành, phát triển và những giá trị nổi bật của Khu di sản Hoàng thành Thăng Long; đồng thời trình bày những kết quả nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản mà Trung tâm đã triển khai trong thời gian qua.

Hoàng thành Thăng Long là một quần thể di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và văn hóa. Những phát hiện khảo cổ học tại khu vực 18 Hoàng Diệu cùng hệ thống di tích còn lại trong khu trung tâm Hoàng thành đã cung cấp một khối lượng tư liệu quan trọng để nhận diện sự phát triển liên tục của trung tâm quyền lực chính trị tại Thăng Long – Hà Nội qua nhiều thời kỳ lịch sử. Đặc biệt, hệ thống di tích khảo cổ học với các tầng văn hóa chồng xếp, các dấu tích kiến trúc, vật liệu xây dựng, đồ gốm, đồ kim loại và nhiều loại hình di vật khác đã tạo nên một nguồn tư liệu khoa học có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của kinh đô Thăng Long. Theo hướng tiếp cận hiện đại, công tác bảo tồn Hoàng thành Thăng Long không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ hiện trạng các di tích mà còn đặt ra yêu cầu nghiên cứu tổng thể, liên ngành, kết hợp giữa khảo cổ học, lịch sử, kiến trúc, quy hoạch, vật liệu, khoa học bảo tồn và công nghệ số. Đây cũng là một trong những vấn đề được các chuyên gia Nhật Bản đặc biệt quan tâm trong quá trình trao đổi. Đại diện Trung tâm cho biết, trong quá trình quản lý và bảo tồn Khu di sản, công tác nghiên cứu khoa học luôn được xác định là cơ sở để đưa ra các quyết định bảo tồn có tính chính xác, khách quan và phù hợp với đặc điểm của từng loại hình di tích. Mọi giải pháp can thiệp vào di tích cần được đặt trên nền tảng của tư liệu khoa học, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc bảo tồn di sản được quốc tế thừa nhận.

Phục dựng Điện Kính Thiên – vấn đề khoa học cần hoàn thiện nghiên cứu

Một nội dung trọng tâm được trao đổi tại buổi làm việc là công tác nghiên cứu và định hướng phục dựng Điện Kính Thiên – một trong những công trình kiến trúc quan trọng nhất của Hoàng thành Thăng Long trong lịch sử. Điện Kính Thiên từng giữ vị trí trung tâm trong không gian Hoàng thành Thăng Long, là công trình kiến trúc quan trọng gắn với hoạt động của triều đình và đời sống chính trị của quốc gia trong các thời kỳ lịch sử. Hiện nay, nền Điện Kính Thiên cùng các bậc thềm đá và hệ thống rồng đá là những dấu tích đặc biệt có giá trị, góp phần nhận diện quy mô và cấu trúc không gian kiến trúc trung tâm của Hoàng thành.

Tại buổi làm việc, phía Việt Nam đã giới thiệu với đoàn công tác Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara những kết quả nghiên cứu liên quan đến Điện Kính Thiên, quá trình thu thập, phân tích tư liệu và những vấn đề khoa học đặt ra đối với việc nghiên cứu phục dựng công trình. Đây là một vấn đề có tính chất phức tạp, bởi Điện Kính Thiên hiện không còn tồn tại nguyên vẹn. Việc nghiên cứu phục dựng vì vậy không thể dựa đơn thuần vào một nguồn tư liệu riêng lẻ mà cần tổng hợp và đối chiếu nhiều nhóm tư liệu khác nhau, từ kết quả khai quật khảo cổ học, dấu tích nền móng, vật liệu kiến trúc, tư liệu thư tịch, bản đồ, hình ảnh, tư liệu kiến trúc, nghệ thuật và các kết quả nghiên cứu liên ngành.

Theo cách tiếp cận khoa học bảo tồn hiện đại, phục dựng một công trình lịch sử đặc biệt quan trọng phải bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu nhận diện, tái hiện giá trị lịch sử với nguyên tắc tôn trọng tính xác thực của di tích. Chính vì vậy, quá trình nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên được xác định là một quá trình gặp không ít khó khăn, cần tiếp tục bổ sung tư liệu, kiểm chứng giả thuyết và hoàn thiện cơ sở khoa học. Việc giới thiệu dự án phục dựng Điện Kính Thiên với các chuyên gia Nhật Bản có ý nghĩa thiết thực, bởi Nhật Bản là quốc gia có kinh nghiệm lâu năm trong bảo tồn, tu bổ và phục dựng các công trình kiến trúc gỗ truyền thống, đồng thời sở hữu hệ thống nghiên cứu khoa học chuyên sâu về khảo cổ học, kiến trúc lịch sử và vật liệu di sản.

Kinh nghiệm Nara và những gợi mở cho Hoàng thành Thăng Long

Trong quá trình trao đổi, kinh nghiệm của Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara được xem là nguồn tham khảo có giá trị đối với công tác nghiên cứu và bảo tồn Hoàng thành Thăng Long. Nara từng là kinh đô của Nhật Bản và hiện lưu giữ một hệ thống di sản đặc biệt phong phú, trong đó có nhiều công trình kiến trúc cổ, di tích khảo cổ và không gian lịch sử có giá trị nổi bật. Công tác bảo tồn di sản tại Nara được triển khai trên nền tảng nghiên cứu khoa học chuyên sâu, kết hợp giữa khảo cổ học, lịch sử nghệ thuật, kiến trúc, khoa học vật liệu và các phương pháp phân tích hiện đại.

Đối với Hoàng thành Thăng Long, việc trao đổi với các nhà nghiên cứu Nara không chỉ có ý nghĩa tham khảo kinh nghiệm kỹ thuật mà còn tạo cơ hội để hai bên thảo luận về phương pháp luận nghiên cứu di sản. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các khu di sản lịch sử ngày càng được nhìn nhận như những hệ thống phức hợp, đòi hỏi phương pháp tiếp cận liên ngành và dựa trên bằng chứng khoa học. Hai bên cũng trao đổi về khả năng tăng cường hợp tác trong nghiên cứu khảo cổ học, bảo tồn di tích, nghiên cứu vật liệu kiến trúc cổ, đào tạo và trao đổi chuyên gia, chia sẻ kết quả nghiên cứu cũng như tổ chức các hội thảo khoa học chuyên ngành.

Hướng tới hợp tác lâu dài, thực chất

Trên cơ sở những nội dung đã trao đổi, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội và Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara thống nhất về tiềm năng hợp tác trong thời gian tới, hướng tới xây dựng các chương trình trao đổi chuyên môn có chiều sâu và tính thực tiễn. Một trong những hướng được quan tâm là tăng cường trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia và cán bộ chuyên môn của hai cơ quan. Thông qua các chương trình trao đổi, mỗi bên có thể chia sẻ phương pháp nghiên cứu, kinh nghiệm xử lý tư liệu khảo cổ, bảo tồn kiến trúc và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong bảo tồn di sản. Bên cạnh đó, hai bên có thể nghiên cứu tổ chức các hội thảo, tọa đàm khoa học về những vấn đề cùng quan tâm, đặc biệt là bảo tồn các trung tâm đô thị lịch sử, nghiên cứu khảo cổ học kinh đô cổ, bảo tồn kiến trúc gỗ và nghiên cứu phục dựng các công trình kiến trúc lịch sử. Đối với dự án nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên, việc tiếp tục mở rộng trao đổi với các cơ quan nghiên cứu quốc tế có chuyên môn sâu sẽ góp phần bổ sung góc nhìn khoa học, tăng cường đối chiếu tư liệu và hoàn thiện phương pháp nghiên cứu. Tuy nhiên, mọi kết quả hợp tác sẽ cần được đặt trong điều kiện lịch sử, văn hóa, tư liệu và nguyên tắc bảo tồn cụ thể của Hoàng thành Thăng Long.

Phát biểu tại buổi làm việc, ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội, nhấn mạnh ý nghĩa của việc tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và bảo tồn di sản. Theo đó, Trung tâm luôn coi nghiên cứu khoa học là nền tảng của công tác bảo tồn, đồng thời mong muốn mở rộng quan hệ hợp tác với các cơ quan nghiên cứu có uy tín trên thế giới nhằm trao đổi tri thức, kinh nghiệm và phương pháp bảo tồn tiên tiến.

Về phía Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara, ông Makoto Motonaka và các chuyên gia đánh giá cao những giá trị nổi bật của Hoàng thành Thăng Long cũng như những nỗ lực của Việt Nam trong công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị khu di sản. Những nội dung được giới thiệu tại buổi làm việc cũng mở ra khả năng hợp tác cụ thể hơn giữa hai bên trong thời gian tới.

Buổi làm việc giữa Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội và Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara không chỉ là hoạt động trao đổi chuyên môn giữa hai cơ quan nghiên cứu mà còn thể hiện xu hướng tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn di sản dựa trên nền tảng khoa học. Từ Hoàng thành Thăng Long đến Nara, hai trung tâm di sản từng gắn với lịch sử kinh đô của Việt Nam và Nhật Bản có nhiều điểm tương đồng để cùng nghiên cứu, đối thoại và chia sẻ kinh nghiệm. Trong đó, các vấn đề về khảo cổ học, bảo tồn kiến trúc, nghiên cứu vật liệu và phục dựng công trình lịch sử là những lĩnh vực có khả năng tạo nên các chương trình hợp tác lâu dài. Đặc biệt, đối với Hoàng thành Thăng Long, quá trình nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ khoa học có tính liên ngành và lâu dài, trong đó việc mở rộng hợp tác với các trung tâm nghiên cứu quốc tế giàu kinh nghiệm sẽ góp phần tạo thêm cơ sở khoa học cho quá trình nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Qua đó, giá trị của Hoàng thành Thăng Long tiếp tục được nghiên cứu bằng những phương pháp khoa học hiện đại, đồng thời góp phần thúc đẩy đối thoại học thuật và giao lưu văn hóa Việt Nam – Nhật Bản trên lĩnh vực di sản văn hóa.

(Một số hình ảnh của Đoàn công tác Viện Nghiên cứu quốc gia về Di sản văn hóa Nara (Nhật Bản) tại di sản Hoàng thành Thăng Long)

Ban biên tập