Di sản và tính xác thực – từ Hoàng thành Thăng Long đến những giá trị chung của châu Á – Thái Bình Dương

Sáng 28-9, tại khách sạn Melia Hà Nội, Hội nghị đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực chính thức khai mạc, quy tụ các chuyên gia, nhà quản lý di sản, đại diện các tổ chức quốc tế và nhiều quốc gia trong khu vực. Hội nghị là diễn đàn quan trọng để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ cách tiếp cận trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đặc biệt là vấn đề tính xác thực trong bối cảnh di sản văn hóa đang đứng trước những yêu cầu mới của phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội phối hợp với thành phố Hà Nội và tỉnh Ninh Bình tổ chức. Đây là hoạt động có ý nghĩa chuyên môn và đối ngoại, góp phần tăng cường hợp tác khu vực trong lĩnh vực bảo tồn di sản văn hóa, đồng thời tạo không gian đối thoại giữa các nhà quản lý, chuyên gia, học giả và cộng đồng về những vấn đề đặt ra trong bảo tồn di sản trong thế kỷ XXI. Một trong những nội dung được quan tâm tại Hội nghị là cách nhận diện và bảo đảm tính xác thực của di sản trong quá trình bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với các di sản khảo cổ, di tích lịch sử – văn hóa có quá trình hình thành lâu dài, trải qua nhiều lớp văn hóa và biến đổi theo thời gian.

Trong dòng chảy đó, Hoàng thành Thăng Long là một trường hợp tiêu biểu của Việt Nam. Được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới từ năm 2010, Hoàng thành Thăng Long không chỉ chứa đựng những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và khảo cổ học mà còn phản ánh sự phát triển liên tục của kinh đô Thăng Long – Hà Nội qua nhiều thế kỷ. Giá trị của Hoàng thành Thăng Long được thể hiện đặc biệt rõ qua hệ thống di tích và tầng văn hóa khảo cổ phong phú tại khu vực 18 Hoàng Diệu và khu trung tâm Hoàng thành. Những dấu tích kiến trúc, nền móng, vật liệu xây dựng, đồ dùng sinh hoạt và hiện vật qua các thời kỳ tạo nên một hồ sơ vật chất quan trọng, giúp nhận diện lịch sử lâu dài của trung tâm quyền lực của quốc gia Đại Việt và Việt Nam. Trong tổng thể Hoàng thành Thăng Long, Điện Kính Thiên giữ vị trí đặc biệt. Đây từng là trung tâm của khu vực cấm thành, nơi diễn ra những nghi lễ quan trọng của triều đình và là biểu tượng của không gian quyền lực hoàng gia Thăng Long. Chính vì vậy, câu chuyện về Điện Kính Thiên cũng đặt ra trực tiếp vấn đề về tính xác thực trong bảo tồn và phục hồi di sản, đồng thời bảo đảm sự tôn trọng đối với những giá trị vật chất và phi vật chất còn tồn tại

Từ thực tiễn Hoàng thành Thăng Long, vấn đề tính xác thực không chỉ được nhìn nhận ở việc giữ lại vật liệu hay hình thức kiến trúc nguyên gốc. Tính xác thực còn gắn với bối cảnh lịch sử, vị trí, không gian, chức năng, kỹ thuật truyền thống, các lớp văn hóa và những giá trị mà cộng đồng gắn với di sản. Đây cũng là lý do đối thoại quốc tế có ý nghĩa quan trọng đối với những di sản có lịch sử lâu dài và nhiều tầng văn hóa như Hoàng thành Thăng Long. Hội nghị đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực vì thế không chỉ là dịp trao đổi học thuật mà còn mở rộng cơ hội hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực. Những kinh nghiệm về bảo tồn di sản khảo cổ, phục hồi kiến trúc lịch sử, quản lý cảnh quan văn hóa, ứng dụng khoa học công nghệ và phát huy giá trị di sản có thể cung cấp thêm những góc nhìn hữu ích cho quá trình bảo tồn Hoàng thành Thăng Long. Đối với Hà Nội, bảo tồn Hoàng thành Thăng Long là nhiệm vụ gắn với việc gìn giữ ký ức lịch sử của Thủ đô. Trong đó, nghiên cứu và phục hồi không gian Chính điện là một trong những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt, đòi hỏi sự cẩn, khoa học.

Thông qua Hội nghị, Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò của Hoàng thành Thăng Long như một không gian nghiên cứu, đối thoại và hợp tác quốc tế về di sản. Những giá trị được phát hiện từ lòng đất, những dấu tích còn lại của di sản và những nghiên cứu đang được tiếp tục hôm nay sẽ là cơ sở để thế hệ mai sau hiểu sâu hơn về lịch sử kinh đô Thăng Long. Hội nghị cũng gửi đi một thông điệp quan trọng: bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những gì còn lại, mà trước hết là hiểu đúng giá trị, tôn trọng tính xác thực và đưa ra những quyết định có trách nhiệm đối với quá khứ. Với Hoàng thành Thăng Long, mỗi bước nghiên cứu, bảo tồn hôm nay chính là một bước chuẩn bị cho tương lai của một di sản có giá trị đặc biệt đối với Hà Nội, Việt Nam và khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

(Một số hình ảnh tại lễ khai mạc Hội nghị đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực)

Ban biên tập