Bảo vật quốc gia: Bộ sưu tập đầu Phượng thời Lý tại Hoàng thành Thăng Long

Bộ sưu tập đầu Phượng thời Lý phát hiện tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long là kiệt tác nghệ thuật kiến trúc độc bản, minh chứng sống động cho trình độ mỹ thuật thăng hoa và bản sắc văn hóa riêng biệt của Đại Việt thế kỷ XI – XIII. Tháng 12/2024, bộ sưu tập chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Trong quá trình khai quật khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long, các nhà khoa học đã tìm thấy bộ sưu tập gồm 5 đầu chim Phượng thời Lý ở các lớp địa tầng ổn định.

Điểm đặc biệt nhất của bộ sưu tập này là toàn bộ hiện vật đều được tạo tác hoàn toàn thủ công. Chính vì vậy, mỗi đầu Phượng là một sản phẩm đơn chiếc, độc bản và không có hiện vật nào hoàn toàn giống nhau. Đây cũng là những đầu Phượng thời Lý giữ được tình trạng nguyên vẹn nhất trong số các di vật cùng loại từng được phát hiện.

Nghệ thuật mỹ thuật thời Lý thể hiện sự phát triển vượt bậc qua từng chi tiết của bộ sưu tập:

• Tư thế uốn lượn sinh động: Mỗi đầu Phượng được thể hiện trong tư thế chuyển động mạnh mẽ, bờm uốn lượn nhiều khúc nhịp nhàng về phía trước.

• Chi tiết điêu khắc tỉ mỉ: Mỏ Phượng dài, má phỉnh, màu hình lá đề uốn lệch hướng; các chi tiết như mắt to tròn nổi rõ, lông mày uốn thành dải bay ngược cùng đôi tai to rộng uốn lượn mềm mại.

• Kỹ thuật chế tác đỉnh cao: Trình độ điêu khắc đất nung tinh xảo phản ánh bàn tay khéo léo và tư duy thẩm mỹ thăng hoa của các nghệ nhân hoàng cung thời Lý.

Trang trí trên bộ mái kiến trúc thời Lý – Trần hết sức cầu kỳ với nhiều thành tố như: lá đề cân ở giữa bỏ mái, đầu Rồng, đầu Phượng, lá đề lệch…

Bộ sưu tập đầu Phượng thời Lý tìm thấy cùng các di vật phụ trợ khác là chìa khóa khảo cổ quan trọng, giúp các nhà nghiên cứu tái hiện và nhận diện chính xác bộ mái kiến trúc cung đình Đại Việt xưa. Qua đó, khẳng định nét khác biệt đặc trưng giữa nghệ thuật kiến trúc thời Lý với kiến trúc phương Đông đương đại cũng như sự nối tiếp, biến đổi qua các thời kỳ lịch sử sau này.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc sắc tiêu biểu, tháng 12 năm 2024, Bộ sưu tập đầu Phượng thời Lý tại Hoàng thành Thăng Long đã chính thức được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia.

Di sản không chỉ là niềm tự hào của Hoàng thành Thăng Long mà còn là gạch nối kết nối thế hệ trẻ với bề dày lịch sử ngàn năm văn hiến của Thủ đô Hà Nội.

NTT