Đầu Rồng thời Trần – đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc cung đình
Được phát hiện từ lòng đất sâu tại khu di tích khảo cổ 18 Hoàng Diệu, khối tượng “Đầu Rồng thời Trần” là một trong những bảo vật quốc gia tiêu biểu, phản ánh đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình và kỹ thuật kiến trúc cung đình Đại Việt thế kỷ XI – XIV.

Trong quá trình khai quật tại khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long (18 Hoàng Diệu), các nhà khảo cổ học đã phát hiện một hệ thống di tích kiến trúc vô cùng phong phú. Nằm sâu trong các lớp địa tầng lịch sử, khối tượng Đầu Rồng thời Trần lộ diện như một minh chứng sắc nét cho sự phát triển rực rỡ của kinh đô Thăng Long dưới thời nhà Trần, trên nền móng tiếp nối từ triều đại nhà Lý.
Đầu Rồng thời Trần là một tác phẩm điêu khắc khối tượng tròn có kích thước lớn và uy nghi:
-
Quy mô và hình khối: Tượng có chiều cao 60 cm, điểm rộng nhất từ miệng đến bờm sau gáy là 52 cm và chiều rộng của bờm đạt 17 cm.
-
Tư thế và đường nét sống động: Rồng được thể hiện ở tư thế chuyển động mạnh mẽ, phần bờm và mào uốn lượn nhiều khúc hướng về phía trước.
-
Chi tiết điêu khắc đặc trưng: Má phỉnh rộng, miệng mở to ngậm ngọc báu; phần mũi và môi trên biến thành màu lửa hình lôi văn chữ S; răng nanh dài và uốn cong lên theo chiều ngọn lửa. Đôi mắt to tròn nổi rõ, kết hợp với hàng lông mày dài bay ngược và đôi tai lớn uốn lượn nhịp nhàng tạo nên vẻ đẹp uy quyền nhưng vô cùng uyển chuyển. Toàn bộ thân rồng phủ kín lớp vảy được khắc họa chi tiết.

Các nghiên cứu khảo cổ học chỉ ra rằng hệ thống kiến trúc quy mô lớn thời Lý tại khu vực 18 Hoàng Diệu đã được nhà Trần tiếp quản, tu sửa và tiếp tục sử dụng. Tùy vào tính chất và vị trí của từng công trình, các chi tiết trang trí trên bộ mái được thể hiện vô cùng cầu kỳ.
Sự xuất hiện của Đầu Rồng thời Trần cùng các thành tố cơ bản khác như lá đề cân, đầu phượng, lá đề lệch… đóng vai trò là tư liệu vàng giúp các nhà nghiên cứu nhận diện chính xác bộ mái kiến trúc cung đình thời Lý – Trần. Hiện vật không chỉ mang giá trị thẩm mỹ cao của nghệ thuật điêu khắc thế kỷ XII – XIV mà còn minh chứng rõ nét cho mạch nguồn kế thừa, tiếp nối văn hóa giữa hai triều đại.

Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, kiến trúc và mỹ thuật, Đầu Rồng thời Trần tại Hoàng thành Thăng Long đã được vinh danh là Bảo vật quốc gia. Đây là niềm tự hào lớn của ngành khảo cổ học Việt Nam, đồng thời là điểm nhấn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước khi đến tham quan, tìm hiểu về hào khí Đông A và văn minh Đại Việt tại khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.
NTT