ĐỦ CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ NGHIÊN CỨU PHỤC DỰNG CHÍNH ĐIỆN KÍNH THIÊN

Tháng 9 14, 2026

Sáng 14-9, tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức Hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026”. Kết quả khai quật lần thứ tư tiếp tục làm rõ quy mô, cấu trúc nền móng và không gian kiến trúc Chính điện Kính Thiên, bổ sung cơ sở khoa học quan trọng cho nghiên cứu phục dựng công trình đặc biệt này.

Tham dự hội thảo có các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc, bảo tồn di sản; đại diện các cơ quan Trung ương, thành phố Hà Nội, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội cùng nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học và cơ quan báo chí.

Trước đó, thực hiện các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS và các quyết định của Ủy ban Di sản Thế giới, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học triển khai khai quật khảo cổ lần thứ tư tại nền điện Kính Thiên, khu vực nhà Pháo binh (CT04). Cuộc khai quật được thực hiện theo Quyết định số 51/QĐ-BVHTTDL ngày 10-1-2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trên cơ sở chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội. Tổng diện tích khai quật 910m², gồm 840m² ở phía Đông và 70m² ở phía Tây nhà Pháo binh.

Địa tầng liên tục khoảng 1.300 năm

Kết quả tổng hợp 4 đợt khai quật cho thấy khu vực nền điện Kính Thiên có địa tầng văn hóa dày khoảng 6m. Các lớp văn hóa nối tiếp từ thời Đại La, Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến thời Nguyễn. Đây là địa tầng đặc biệt có giá trị, phản ánh quá trình phát triển liên tục của trung tâm quyền lực Thăng Long trong khoảng 1.300 năm lịch sử. Đáng chú ý, dưới nền điện Long Thiên thời Nguyễn đã phát hiện dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng.

Hệ thống móng cột gồm móng đơn và móng kép. Móng đơn có kích thước từ 2,8 đến 3,5m x 2,5 đến 3,5m. Móng kép có kích thước từ 5,4 đến 6,1m x 2,7 đến 3m. Các móng được xây dựng thêm móng lõi cột, cho thấy kỹ thuật xây dựng quy mô và tinh vi. Từ hệ thống móng đã phát lộ, các nhà khảo cổ bước đầu xác định Chính điện Kính Thiên có 9 gian, 10 hàng cột theo chiều Đông – Tây; 5 gian, 6 hàng cột theo chiều Bắc – Nam.

Cuộc khai quật cũng làm rõ hơn dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn. Công trình có giới hạn Đông – Tây trùng với tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc. Kết quả mới bổ sung tư liệu cho nghiên cứu năm 2025, cho thấy điện Long Thiên được xây dựng dưới thời vua Gia Long theo kiểu thức “trùng thiềm điệp ốc”, gồm tiền điện và chính điện cùng trên một nền móng.

Củng cố cơ sở nghiên cứu phục dựng

Năm 2026, khảo cổ học tiếp tục cung cấp nhiều tư liệu mới về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột và vật liệu xây dựng Chính điện Kính Thiên. Các dấu tích sân điện, vật liệu bó nền, cấu trúc sân điện phía Tây cùng nhiều kiến trúc liên quan cũng được phát hiện. Theo các nhà khoa học, những kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện không gian Chính điện Kính Thiên và mối quan hệ giữa công trình với các kiến trúc kế tiếp trong lịch sử.

Sau hơn 15 năm nghiên cứu liên ngành, từ chính sử, bản đồ cổ đến khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình, các nhà khoa học trong nước và quốc tế thống nhất nhận định: Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm thành. Đây là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, biểu trưng cao nhất cho quyền lực quốc gia Đại Việt trong 4 thế kỷ, từ thế kỷ XV đến XVIII. Những phát hiện mới lần này cung cấp thêm tư liệu về quy mô nền điện, hệ thống móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng, sân điện và các cấu trúc liên quan. Qua đó, hình hài và không gian kiến trúc Chính điện Kính Thiên ngày càng được nhận diện rõ hơn.

Tại hội thảo, các chuyên gia đánh giá cao kết quả khai quật. Nhiều ý kiến cho rằng những tư liệu thu được có giá trị quan trọng đối với nghiên cứu bảo tồn và phục hồi không gian Chính Điện Kính Thiên. Kết quả khai quật năm 2026 tiếp tục đáp ứng các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Thông cáo Hà Nội năm 2022 và yêu cầu của Luật Di sản văn hóa. Quan trọng hơn, kết quả này bổ sung cơ sở khoa học cho công tác nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên, góp phần làm rõ và tôn vinh giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long. Theo định hướng nghiên cứu, việc phục dựng Chính điện Kính Thiên phải tuân thủ nguyên tắc xác thực của các văn kiện quốc tế và bộ công cụ do ICOMOS đề xuất. Phương án cần dựa trên cơ sở khoa học vững chắc, có tính khả thi cao, đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo tồn và gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản.

Theo các nhà khoa học, Việc nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện được kỳ vọng tạo điểm nhấn quan trọng trong tổng thể Khu di sản. Qua đó, lịch sử, kiến trúc và các giá trị văn hóa cung đình được diễn giải sinh động hơn, góp phần phát huy giá trị di sản và tăng sức hấp dẫn của Hoàng thành Thăng Long đối với công chúng trong nước và quốc tế.

Kết luận hội thảo, PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, đánh giá cuộc khai quật năm 2026 đã thành công, bổ sung nhiều tư liệu quan trọng về Chính điện Kính Thiên. Việc phục dựng, nếu được triển khai, sẽ phải đặt yêu cầu bảo tồn tính xác thực của di sản lên hàng đầu, dựa trên các cứ liệu khoa học và tuân thủ các nguyên tắc bảo tồn quốc tế. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm tôn vinh và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.

(Một số hình ảnh Hội thảo Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính Điện Kính Thiên năm 2026)